Ien fan de wurkwinkels op de Fryske Dei fan 13 april is "Terpen yn Fryslân". Dêrbei is de terp fan Winaam ús wichtigste doel.
Yn it Fries Museum yn Ljouwert is de tentoanstelling "Super Terpen" noch oant 31 decimber 2008 te sjen en te belibjen. Ek yn it Groninger Museum te Grins is in grutte tentoanstelling oer Terpen. Hjir is in útstalling makke fan it libbenswurk fan Professor van Giffen. Noch oant 9 april !
Sjoch foar mear ynformaasje op Fries Museum en op Groninger Museum
Terpen
In Terp is in keunstmjittige
hichte, oanlein yn de Fryske kuststreken, fan Belgje oant it suden fan
Deensk Jutlân.
Terpen waarden opwurpen troch lagen fan kweldersodden te steapeljen, dêr't
ek noch mjoks en bewenningsresten by kamen. Tusken Fly en Lauwers hawwe
der al mear as tûsen terpen west. Dit hawwe terpen west foar mar
ien pleats, oant en mei terpen foar hiele doarpen, mei ekstra romte tafoege
foar lânbou. De grutste bekende terp wie dy fan Ezinge, dy't 24
ha. grut wie.
De âldst bekende terp, en mei 8,8 m. ek de heechste, is dy fan Hegebeintum,
dy't 600 foar Kristus al bewenne wie. Lykwols hawwe de measte terpen oant
de 1e ieu foar Kristus net it gâns it jier bewenne west. Fan doe,
oant de Frankyske tiid wie dat lykwols al sa.
Likernôch 800
begûn tusken Fly en Lauwers de oanlis fan dyken, wêrtroch
it belang fan terpen stadichoan werom rûn. Yn de 19e ieu waard in
grut tal fan terpen ôfgroeven, om de fruchtbere grûn yn de
lânbou brûke te kinnen. De terpfynsten dy't hjiby dien waarden
joegen ynsicht yn de skiednis fan de terpen, en laten úteinlik
yn 1965 ta beskerming fan de terpen ûnder de Monumintenwet. Fan
de Fan de measte doarpsterpen is hjoeddedei lykwols allinnich it part
fan de tsjerke mei it hôf tebek.
Terps
Around the 5th century BC, the salt-marsh along the sea coast of Friesland, Groningen and the adjoining part of northern Germany had risen above sea level and had become suitable for human habitation, although there were no dikes at that time. As the sea level gradually rose, bringing more frequent flooding, people began to bank up their farmsteads and the surrounding ground. This process eventually resulted in large mounds, terpen. In the first few centuries AD, the terpen region came into the sphere of influence of the Roman Empire. In the fifth century AD, migrant tribes arrived from northern Germany and southern Denmark. In the 8th century, the area was conquered by the Franks, and in the 9th century Vikings arrived on the scene. Throughout all these centuries, the threat from the sea remained a constant factor. It was only around the 11th century that the inhabitants began to exclude the sea systematically by means of a series of interconnected dikes. Although no longer necessary for survival, living high and dry on the terpen has continued right up to the present day.
Warften
Eine Warft ist eine
in den nordwestdeutschen Marschgebieten und auf den Halligen zum Schutz
vor Sturmfluten angelegte Aufschüttung für Gehöfte und
Siedlungen. Die gleichbedeutende Bezeichnung "Wurt" dagegen
hängt wahrscheinlich mit "Werder" zusammen, das ursprünglich
"Insel" bedeutet. In den Niederlanden kommen sie vor allem in
den Provinzen Friesland, wo sie "terp" oder "wierde"
genannt werden, und Groningen vor. In Dänemark werden sie "vaerfter"
genannt.
Die ersten derartigen, künstlich aufgeworfenen Erdhügel werden
auf das 3. Jahrhundert v. Chr. datiert. Bereits der römische Chronist
Plinius berichtete bei einer Seereise in den Norden vor 2.000 Jahren von
einem Volk, welches entlang der Nordseeküste auf Hügeln im bzw.
am Meer wohnte.
Zuerst handelte es sich nur um zwei bis drei Meter hohe Fluchthügel,
später wurden Warften zu bis 7 Meter hohen Wohnhügeln ausgebaut,
aus denen sich dann durch Anbau ganze Dörfer entwickelten. Besonders
viele erhaltene Warftendörfer sind im ostfriesischen Küstensaum
zu finden. Eine große Ansammlung alter Warftendörfer bietet
die Gemeinde Krummhörn.
In den Anfängen wurden Warften mit Mist (evtl. Abdeckung mit Kleisoden),
später hauptsächlich mit Klei aufgewarftet.
Warften wurden besonders bis zur im 11. Jahrhundert beginnenden Eindeichung
der Marschen gebaut und boten bis dahin den einzigen Schutz vor Sturmfluten.
Op de terp Tjitsma , Wijnaldum werd van 1991 tot en met 1993 uitgebreid
onderzoek gedaan door de universiteiten van Groningen (stad) en Amsterdam.
De opgraving trok internationaal veel aandacht. De aanleiding hiervoor
was een aantal vondsten waaruit bleek dat daar ooit een nederzetting was
van een vroeg-middeleeuws elitegeslacht.
In de jaren vijftig is hier een Grote Fibula gevonden. De voetplaat werd
in 1953 gevonden. Helaas was de speld door een ploeg beschadigd en daardoor
niet meer compleet. Amateurarcheologen hebben jarenlang met metaaldetectoren
naar de ontbrekende deeltjes gezocht.
Bij de opgraving in de jaren negentig werden ook de zilveren brug met
gouden bekleding, het scharnier en deeltjes van de kopplaat teruggevonden.
Stukje bij beetje is de speld gereconstrueerd. Alleen van de sierschijf
is (nog) niet teruggevonden. We weten dus niet hoe deze er precies uit
heeft gezien.
De Grote Fibula van Wijnaldum wordt bewaard in het Fries Museum te Leeuwarden.
Super Terpen
tot 31 december 2008
De presentatie archeologie ‘Super Terpen’ die sinds 13 maart in het Fries Museum te zien is, vertelt het verhaal van de Friese terpen en gaat over de bewoners die in de periode van 600 voor Christus tot ongeveer 1000 na Christus deze kunstmatig opgeworpen heuvels bewoonden. In de presentatie staat de geschiedenis van leven én overleven op de terp centraal.
Super terps
until 31 December 2008
Welcome to terp country, stranger. The view is panoramic. The wind whispers,
the birds warble and your feet are planted on a terp. Bernlef the Bard
will be your guide in 'Super Terps'. He will tell the story of the Frisian
terps and the people who lived on them from 600 BC to 1000 AD. It is a
tale of life and survival in a marshy region.
